مفاهیم امنیت، امنیت ملی، امنیت منطقهای

مفاهیم امنیت، امنیت ملی، امنیت منطقهای

اگر بخواهیم یک تعریف علمی و منطقی از امنیت داشته باشیم میتوان گفت؛ امنیت یعنی فقدان تهدیدات نسبت به ارزشها، منافع، اهداف. به عبارتی حتی در بعد ذهنی، ملتی و کشوری نسبت به مورد هجوم قرار گرفتن منافع، اهداف و آرمانهای خود هیچگونه هراسی نداشته باشد.
البته تعاریف دیگری از امنیت صورت گرفته است. از قبیل در معرض خطر نبودن یا از خطر محافظت شدن. همچنین امنیت، عبارت است از، رهایی از تردید، آزادی از اضطراب و داشتن اعتماد و اطمینان. برای نمونه آقای «باری بوزان» نظریهپرداز امنیت بینالملل امنیت را اینگونه تعریف میکند: «در زمینه امنیت نکته اصلی رهایی از هر نوع خطر و تهدید است.» بوزان دو عنصر دوستی و دشمنی و تقسیم قدرت بین دول اصلی را عوامل موثر در مجموعه امنیتی میداند.( باری بوزان. دولت، مردم و هراس. تهران. پژوهشکده مطالعات راهبردی. 1381) معهذا میتوان نتیجه گرفت امنیت از مهمترین اهداف و انگیزهها از قدیمالایام تاکنون نیز بوده است. این انگیزه با جوهره اصلی انسان پیوند خورده و حفظ و صیانت از خود از مهمترین اهداف هر انسان است. مهمترین نیاز هر فرد، خانواده و جامعه و حکومت، تأمین امنیت است. کشور به عنوان یک واحد سیاسی، وظیفه تأمین امنیت افراد، گروههای مختلف اجتماعی و سازمانهای مرتبط به خود را دارد. (روشندل. جلیل. امنیت ملی و نظام بینالملل. تهران . انتشارات سمت. 1373).
اما مفهوم امنیت ملی باوجود اهمیت آن نتوانسته همپای سایر تحولات فزاینده در سطح داخلی و خارجی پیش رود. باریبوزان از این مفهوم بهعنوان یک مفهوم عقبمانده نام میبرد. امنیت ملی یعنی حالتی که ملتی فارق از تهدید از دست دادن ارزشهای بنیادین خود باشد.
امنیت ملی یک ایده غربی و خصوصاً آمریکایی است، که از سالهای پس از 1945 به عنوان یک مفهوم رایج در محافل علمی و آکادمیک وارد شد.
درخصوص نگرش و دیدگاهها نسبت به امنیت ملی دو نظریه وجود دارد:
الف) نگرش سنتی به امنیت که خود به دو دسته تقسیم میشود؛ ۱ـ واقعگرایان 2ـ آرمانگرایان(ایدهآلیسم)
ب) نظریات جدید امنیت شامل؛1ـ نو واقعگرایی(نورتالیسم) 2ـ نهادگرایان(نولیبرال) 3ـ نظریه سازندگی 4ـ مکتب کپنهاگ 5ـ جهانگرایان 6ـ امنیت در دوره معاصر.
پرداختن به دیدگاههای این دو مکتب در حوصله بحث ما نیست. اما میخواهیم بگوییم در یک نگاه اجمالی به فرایند مطالعات امنیتی، ابعاد ذهنی و عینی امنیت پیچیده میشود. در نتیجه راههای رسیدن به یک نقطه ایدهآل با پیچیدگی بیشتری روبهرو میشود. نظام بینالملل و نظامهای منطقهای متشکل از دولتها هستند که تعامل دولتها از یک طرف و سازمانهای بینالملل در نهایت به امنیت منطقهای و بینالمللی منجر خواهد شد. معهذا امنیت منطقه ای در واقع تلاش و همگرایی دولتها در یک منطقه جهت رسیدن به امنیت ملی مطلوب است.
امنیت هیچ کشوری بدون امنیت منطقهای امکانپذیر نیست. به عبارتی کسب منافع ملی هیچ کشوری بدون امنیت منطقهای وجود نخواهد داشت. امروزه برای بسیاری از کشورهای منطقه ما نفت یک منبع حیاتی است که بخش مهمی از اقتصاد کشورهای منطقه را تشکیل میدهد. در حقیقت یک بخش مهم از منافع ملی ماست. از اینرو این ماده حیاتی با اقتصاد و امنیت ملی ما و دنیا گره خورده است. بنابراین اگر ما و دولتهای منطقه اقتصاد را میخواهیم؛ باید در ترتیبات امنیتی منطقه نیز مشارکت کنیم. این موضوع در بخش شمال کشور ما با کشورهای آسیای میانه و قفقاز نیز صادق است. معهذا امنیت ملی ما و همه کشورها در منطقه به هم گره خورده است.
به این موضوع نیز اشراف و اعتقاد داریم که منطقه مورد نظر ما از نظر ساختاری ناهمگن است. این ناهمگنی هم ناشی از عوامل مختلفی از قبیل معضلات قومی و ملی، منازعات مرزی و گسیختگیهای سیاسی و فرهنگی و مداخله قدرتهای فرامنطقهای در حوزه امنیتی دریایی ما و دهها عامل دیگر است. اما از طرفی دارای منافع، خصوصیات و ویژگیهای مشترک هم هستیم، که اگر به آنها توجه شود میتوان یک همگرایی منطقهای را بهدست آورد.

منبع:basirat.ir

نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران...